ترجمه و تحلیل انتقادی گفتمان:رویکرد نشانه‌شناختی،ویراست دوم

اطلاعــــــات کتـــــــــاب

دربــــــــاره کتـــــــــاب

نویسنده:مریم قهرمانی
تعداد صفحات:۲۹۷ صفحه
ناشر: مولف
سال: ۱۳۹۳

ویراست دوم کتاب «ترجمه و تحلیل انتقادی گفتمان: رویکردی نشانه‌شناختی»  توسط نشر علم در سال ۱۳۹۳ به‌چاپ رسید.

کتاب «ترجمه و تحلیل انتقادی گفتمان: رویکردی نشانه‌شناختی» از آثاری است که در حوزه‌­ی مطالعات ترجمه، رویکردی نشانه شناختی گفتمانی به موضوع ترجمه داشته است. اتخاذ چنین رویکردی گستره مطالعات ترجمه را به سوی سایر حوزه‌­های مطالعاتی مرتبط گشوده و شیوه­‌های پژوهشی متنوعی را به این حوزه از مطالعات در ایران پیشنهاد کرده است. کتاب در ۲۹۷ صفحه و در هفت فصل بنا را بر این داشته تا در فصول ابتدایی خود مروری بر مبانی نظری بحث داشته و در انتها به ارائه رویکرد پیشنهادی خود برای نقد ترجمه بپردازد. چهار فصل ابتدایی کتاب به ترتیب به مباحثی پیرامون مطالعات ترجمه، تحلیل انتقادی گفتمان، نشانه شناسی و بینامتنیت پرداخته و فصل پنجم ارتباط میان این حوزه­‌های مطالعاتی را موضوع بحث خود قرار داده است. فصل ششم با پرداخت به موضوع نقد ترجمه به مثابه‌­ی پیش درآمدی به فصل انتهایی کتاب یعنی ارائه چارچوب نظری پیشنهادی پیوند خورده است.

مولف برای تدوین چارچوب مورد نظر خود به سراغ بینامتنیت کریستوا، مبحث بازنویسی اندره لفور و مباحث نشانه شناختی تحلیل انتقادی گفتمان رفته است. چارچوب پیشنهادی مطرح شده در این کتاب موضوع نقد ترجمه را در ارتباط با مباحث تحلیل انتقادی گفتمان در دو سطح خرد و کلان بررسی کرده است. متون درگیر در فرایند ترجمه در این کتاب با عناوین پیشامتن و پسامتن مورد ارجاع بوده و در ارتباط نظام­مند با مولفه­های پیشا/پسامتنی از جمله عوامل قدرت و ایدئولوژی دخیل در امر ترجمه مورد توجه قرار گرفته­‌اند. سطح کلان الگوی پیشنهادی به بررسی انتقادی گفتمانی شرایط، ضوابط و مقتضیات گردش متنی که متشکل از سه مرحله‌­ی تولید، توزیع و دریافت پسامتن است متمرکز بوده و سطح خرد به مطالعه انتقادی رمزگان‌های متنی متوجه است.

مولف در این کتاب پسامتن را به مثابه‌­ی ساختی گفتمانی در نظر گرفته و به بررسی انتقادی ارتباط دو سویه‌­ی آن با پیوستار بینامتنی و بیناگفتمانی مقصد پرداخته است. فرایند گردش متنی نیز در رویکرد مولف کنشی گفتمانی در نظر گرفته شده که در رابطه‌­ی نظام­مند خود با پیوستار بیناگفتمانی مقصد با مداخله‌­ی عوامل حمایت کننده/هدایت کننده/کنترل کننده‌­ی دخیل در فرایند، به شکل­گیری پسامتن می­انجامد. این عوامل در قالب دو گروه هم­پوشان مشخص شده‌­اند: فرد یا گروه متخصص، آگاه و موجه تصمیم گیرنده در درون نظامی که پسامتن به آن متعلق است و افراد، گروه‌ها، نهادها و دستگاه‌های کنترل کننده، هدایت کننده و حمایت کننده­ای که در خارج از نظام پسامتنی فعالند.

منتقدی که چارچوب نظری پیشنهادی را سرلوحه­ی کار خود قرار داده به دنبال پاسخگویی به سوالاتی از این دست است:

–         چه ملاحظات ایدئولوژیکی در فرایند گردش پسامتنی دخیل بوده­اند؟

–         چه روابط و ضوابطی در تولید، توزیع و دریافت پسامتن دست داشته‌­اند؟

–         چه مقاصدی در پس حمایت/عدم حمایت ساختارهای قدرت از مراحل تولید، توزیع و دریافت پسامتن وجود داشته است؟

–         حمایت/عدم حمایت روابط قدرت از گردش پسامتنی تا چه میزان و به چه نحوی بر تولید، توزیع و دریافت آن تاثیرگذار بوده است؟

–         روابط و ضوابط قدرت دخیل در تولید پسامتن، چه نشان­هایی را در آن به جای گذاشته‌­اند؟

–         ایدئولوژی مرجح مقصد (گفتمان رایج) چه نشان­ه‌ایی را در پسامتن به جای گذاشته است؟

–         ذهنیت مترجم چه نشان­ه‌ایی را در پسامتن باقی گذاشته است؟

رمزگانهای متنی در این کتاب  کلیه‌­ی رمزگان‌های زبانی و غیرزبانی را در برگرفته و هیچ رابطه­‌ی سلسله مراتبی میان نظام‌های نشانه‌­ای زبانی و غیرزبانی برقرار نمی­‌کند. این مسئله دست تحلیل­گر انتقادی گفتمان را برای مطالعه­‌ی همه‌­ی انواع متون غیرزبانی باز گذاشته و مرزهای متنی حوزه‌­ی مطالعات ترجمه را نیز به شکل نامحدودی گسترده است. علاوه بر این، تعریفی که مولف از مفاهیم گفتمان، قدرت، ایدئولوژی و انتقادی و متن بودگی ارائه داده، از یک سو مباحث تحلیل انتقادی گفتمان را از درون مایه‌­های مارکسیستی و نئومارکسیستی غالب محدودکننده‌­ی آن تهی کرده و وضعیت فراگیرتری را مدنظر قرار داده است و از دیگر سو با گشودن مرزهای متنی دست تحلیل­گر انتقادی گفتمان را برای مطالعه هر پدیده­ای به مثابه ی متن باز گذاشته است.

الگوی ارائه شده در این کتاب می‌­تواند به عنوان پیشنهادی راهگشای پژوهش‌های تازه­تر در حوزه‌­ی مطالعات ترجمه، مطالعات فرهنگی، مطالعات نشانه شناختی و زبان شناختی و سایر حوزه­‌های مرتبط باشد.